Με αφορμή την 1η Μαΐου, κατά την οποία τιμάται η Εργατική Πρωτομαγιά αλλά και εορτάζεται η Άνοιξη, θα τιμήσουμε μέσω της ποίησης και τις δύο περιστάσεις.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ
"ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ"
Σύντομο ιστορικό
Η (Εργατική) Πρωτομαγιά είναι συνυφασμένη με την
αιματοκυλισμένη εξέγερση των εργατικών συνδικάτων της πόλης του Σικάγου το Μάιο
του 1886, διεκδικώντας βελτιωμένες συνθήκες εργασίας και ωράριο 8 ωρών.
Εκείνες τις ημέρες, εκατοντάδες χιλιάδες άτομα κατέβηκαν με
ειρηνικές προθέσεις στο Σικάγο. Εκεί τελικά αντιμετώπισαν τα πυρά και τη βία
των αστυνομικών δυνάμεων με αποτέλεσμα θύματα και τραυματισμούς. Τα γεγονότα
καθιέρωσαν την 1ηΜαΐου ως Διεθνή
Ημέρα των Εργατών και αποτέλεσαν έναυσμα αντίστοιχων συγκεντρώσεων ανά τον
κόσμο, με παρόμοια κυρίαρχα αιτήματα.
Στην Ελλάδα, οι πρώτες πρωτομαγιάτικες διαδηλώσεις
εκδηλώθηκαν από το Σταύρο Καλλέργη και το σοσιαλιστικό κίνημά του το 1893.
Στη Θεσσαλονίκη το Φεβρουάριο του 1936, οι εργάτες ενός
καπνεργοστασίου της πόλης προβάλλουν τη διεκδίκηση αύξησης μισθών (οι οποίοι είχαν περικοπεί στο ήμισυ).
Τα αιτήματα απορρίφθηκαν και η κινητοποίηση βρήκε συμπαράσταση από τον κλάδο, ο
οποίος άκμαζε εκείνη την εποχή.
Το Μάιο του 1936, οι συγκεντρώσεις είχαν
εντατικοποιηθεί με ομιλίες σε διάφορα μέρη της Θεσσαλονίκης. Στις 9 Μαΐου, οι
αστυνομικές δυνάμεις αιματοκύλισαν την πορεία με τραγικό απολογισμό 11-12
νεκρούς και 280 τραυματίες.
Η έμπνευση
Ο 25χρονος Τάσος Τούσης ήταν ο πρώτος νεκρός
των αστυνομικών εκτρόπων. Μία
συνταρακτική φωτογραφία από
το σκηνικό του αίματος, η χαροκαμένη μάνα του Τ. Τούση που θρηνεί πάνω από το
άψυχο σώμα του γιου της, ενέπνευσε το χειμαρρώδη οίστρο του σπουδαίου συγγραφέα
και ποιητή Γιάννη Ρίτσου να συγγράψει άμεσα ένα από τα
σημαντικότερα έργα του, τον «Επιτάφιο».
Ο «Επιτάφιος», έκδηλα επηρεασμένος από τον ορθόδοξο Επιτάφιο
Θρήνο, είναι μία ελεγεία για όσους διεκδίκησαν με την ίδια τη ζωή τους τα
δικαιώματα όλων και μία βροντερή φωνή κατακραυγής απέναντι στην κοινωνική και
πολιτική αδικία.
Το ποίημα είναι γραμμένο σε ομοιοκατάληκτο
δεκαπεντασύλλαβο, με επιρροές από μανιάτικο μοιρολόι.
Μπορείτε να διαβάσετε ένα απόσπασμα στη διεύθυνση http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A111/262/1919,6398/extras/texts/indexG10_4_parallilokeimeno.html
Η μελοποίηση
Μερικά
χρόνια αργότερα, κατά τη διαμονή του στο Παρίσι το 1958, ο κορυφαίος μουσουργός Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε τον «Επιτάφιο».
Ο κύκλος των τραγουδιών που προέκυψαν βασίστηκε στους δύο
πιο χαρακτηριστικούς και αμιγείς λαϊκούς ρυθμούς, το χασάπικο και το ζεϊμπέκικο.
Ανάμεσα τους έχουν σημαίνουσα θέση τα άσματα «Μέρα Μαγιού
Μου Μίσεψες», «Πού Πέταξε Τ’
Αγόρι Μου» και «Να ‘Χα Τ’ Αθάνατο Νερό».
Μπορείτε να ακούσετε εδώ https://www.youtube.com/watch?v=SbnLSFncChA
Έχει ενδιαφέρον πώς ο Θεοδωράκης "πάντρεψε" την ποίηση με τον λαϊκό ήχο και το μπουζούκι.
Για την ομορφιά της Άνοιξης, τα χρώματα και τα συναισθήματα, γράφει το παρακάτω ποίημα ο Οδυσσέaς Ελύτης:
«ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 1 Μ»
“Η Πρωτομαγιά
Πιάνω την άνοιξη με προσοχή και την ανοίγω:
Με χτυπάει μια ζέστη αραχνοΰφαντη
ένα μπλε που μυρίζει ανάσα πεταλούδας
οι αστερισμοί της μαργαρίτας όλοι αλλά
και μαζί πολλά σερνόμενα ή πετούμενα
ζουζούνια, φίδια, σαύρες, κάμπιες και άλλα
τέρατα παρδαλά με κεραίες συρμάτινες
Θα ‘λεγες, έτοιμα όλα τους να παν
στο χορό των μεταμφιεσμένων του Άδη.”
(Ο. Ελύτης, Ημερολόγιο ενός αθέατου Απρίλη, Ίκαρος)
Και ένα μότο του Οδυσσέα Ελύτη για την Άνοιξη:
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου